MEVZUAT DUYURUSU

KONU

Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Kapsamı Tercihli Menşe Kurallarının Uygulanmasına Dair Usul Ve Esaslar Belirlendi.

SEKTÖR

Genel

ÖZET & YORUM& EK BİLGİ

20 Aralık 2025 Tarihli ve 33113 Sayılı Resmî Gazetede “–– Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Ortak Komitesinin 1/2023 Sayılı Kararı Kapsamı Tercihli Menşe Kuralları Hakkında Yönetmelik” yayımlandı. Yönetmelik genel olarak Pan Avrupa-Akdeniz (PEM) menşe kümülasyon sisteminin daha etkili bir şekilde yönetilmesi için belirlenen kuralları ihtiva etmektedir. Buna göre:

1-     Menşe kurallarının hangi hallerde ve hangi anlaşmalar çerçevesinde uygulanacağı,

2-     Tercihli menşe elde eden malların tanımlanması ve tespit yöntemleri,

3-     İlgili anlaşmalarda yer alan menşe ispatı ve idari iş birliği esasları,

4-     PEM Konvansiyonu kapsamındaki çatışan veya paralel hükümler arasında nasıl seçim yapılacağı,

5-     İlgili tercihli menşe kuralları ve protokoller arasında aktarılacak usul kuralları,

6-     Tadil edilen kuralların Türkiye açısından uygulanması, aynı zamanda Türkiye’nin PEM kapsamındaki serbest ticaret anlaşmaları ile bağlantılı menşe kuralları,

Gibi hususları ihtiva etmekte olup, Menşe kazanımı, ispatı, kümülasyon, idari iş birliği ve doğrulama süreçleri bu çerçevede yeniden tanımlanmıştır.

AYRICA;

1-   Bu yönetmeliğin temel hedefinin, Güncellenmiş PEM menşe sisteminin hukuki çerçevesini netleştirerek Eski (2012) ve yeni (2023) kuralların birlikte uygulanacağı geçiş dönemini düzenlemek olduğu müşahede edilmektedir. Bu nedenle yeni kurallar, daha esnek menşe kazanımı ve ticaretin kolaylaştırılması amacını taşıdığı görülmektedir.

2-   Yönetmelik yalnızca PEM Konvansiyonunu değil; Türkiye-AB (1/98 OKK), Türkiye-EFTA, Türkiye-Faroe Adaları, AKÇT menşe protokollerini
bir bütün olarak ele almaktadır. Bu yönüyle parçalı menşe uygulamalarını tek çatı altında toplamaktadır.

3-   Yeni kurallarla birlikte Gümrük idareleri için tek referanslı uygulama zemininin oluşacağı, İhtilaf ve itirazlarda hukuki dayanakların güçleneceği, İhracatçılar için daha öngörülebilir menşe planlaması yapılabileceği, Tercihli rejimlerden daha etkin yararlanma imkânının sağlanacağı değerlendirilmektedir.

4-   Menşe planlamasının daha stratejik hale geldiği, Tedarikçi beyanları ve üretim kayıtlarının daha sistematik tutulması gerektiği söylenebilir.

5-   PEM 1/2023 rejimi, ihracatı destekleyen modern bir menşe sistemi kurmaktadır. Ancak bu sistem, hem özel sektör hem de gümrük idaresi açısından “doğru kural – doğru belge – doğru denetim” üçlüsünün eş zamanlı işletilmesini zorunlu kılmaktadır.

6-   Gümrük müşavirleri, ticaret uzmanları ve uyum ekipleri için menşe hesaplama ve belge düzenleme süreçleri daha kritik hâle gelmiştir.

Yönetmelikte Öne Çıkan Hususlar:

Temel Menşe Kavramları

a-    Tercihli menşe: Serbest ticaret anlaşmaları kapsamında gümrük vergisi indirimi veya muafiyeti sağlayan menşe statüsü.

b-    Tamamen elde edilmiş ürün: Üretimin tüm aşamaları tek bir ülkede gerçekleşen ürünler.

c-     Yeterli işçilik / işlem: Menşe kazanımı için üründe yapılması gereken asgari üretim veya dönüşüm.

d-    Kümülasyon: PEM ülkelerinde gerçekleştirilen üretim işlemlerinin menşe hesabında birlikte dikkate alınması.

Revize (Modernize) Edilmiş Menşe Kuralları

a-    Ürün bazlı menşe kuralları daha esnek hâle getirilmiştir.

b-    Birçok sektörde menşe kazanımı kolaylaştırılmıştır.

c-     Katma değer oranları ve işlem listeleri güncellenmiştir.

Menşe İspat Belgeleri

a-    EUR.1 Dolaşım Belgesi,

b-    Menşe Beyanı,

c-     Fatura beyanı ve yetkilendirilmiş ihracatçı uygulamaları, güncel PEM kurallarına göre yeniden düzenlenmiştir.

Geçiş (Transisyon) Dönemi

Klasik (2012) PEM kuralları ile Revize (2023) PEM kuralları
belirli bir süre paralel olarak uygulanabilecektir. İhracatçılar, kendileri için daha avantajlı menşe rejimini seçebilecektir.

İdari İş Birliği ve Denetim

a-    Gümrük idareleri arasında bilgi paylaşımı ve menşe doğrulama mekanizmaları güçlendirilmiştir.

b-    Yanlış menşe beyanı halinde: Tercihli rejimin iptali, Geriye dönük vergi tahsili, İdari yaptırımlar uygulanabilecektir.

Doğrudan Nakliyat (Doğrudan Taşıma) Kuralı

a-   Tercihli menşe statüsünün üretim ülkesinden ithalatçı ülkeye kadar korunmasını sağlamak.

b-   Üçüncü ülkelerde yapılan işlemlerle menşenin zedelenmesini önlemek.

c-    Tercihli menşeli eşya, PEM tarafı ülkeler arasında doğrudan taşınmalıdır.

d-   Üçüncü bir ülkeden geçiş mümkün olmakla birlikte, bu süreçte: Eşya serbest dolaşıma girmemeli, Gümrük gözetimi altında kalmalı, Koruma amaçlı işlemler dışında hiçbir işleme tabi tutulmamalıdır. (“İşlem Görmemişlik Belgesi” (Non Manipulation Certificate-NMC) transit gümrük idaresi tarafından düzenlenen ve eşyanın doğrudan nakliyat kuralına uygun olarak sevk edildiğini kanıtlayan bir belge ise ispat yükümlülüğü yerine getirilebilir)

2012 – 2023 PEM Kuralları Karşılaştırmalı Tablo

MEVZUAT METNİ

Kaynak: (20 Aralık 2025 Tarihli ve 33113 Sayılı Resmî Gazete)

YÖNETMELİKLER

–– Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Ortak Komitesinin 1/2023 Sayılı Kararı Kapsamı Tercihli Menşe Kuralları Hakkında Yönetmelik