Döviz Dönüşüm Desteğinde DİR İhracatları: Verginin Teminata Bağlanması, İthalatı Bedelsiz Hale Getirmez
MEVZUAT DUYURUSU | |||||||||||||||
KONU | Döviz Dönüşüm Desteğinde DİR İhracatları: Verginin Teminata Bağlanması, İthalatı Bedelsiz Hale Getirmez | ||||||||||||||
SEKTÖR | İhracat & Döviz Dönüşüm Desteği | ||||||||||||||
ÖZET & YORUM& EK BİLGİ & HATIRLATMA | Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithalat vergilerinin teminata bağlanması, ithalatı “bedelsiz” hale getirmez. İthal edilen malın bedeli ile gümrük vergileri farklı yükümlülüklerdir. Döviz dönüşüm desteğine ilişkin değerlendirme bu ayrım gözetilerek yapılmalıdır. DİR kapsamında gerçekleştirilen ihracatlarda döviz dönüşüm desteğinden yararlanılamayacağı veya mevzuat değişikliği beklenmesi gerektiği yönündeki değerlendirmeler bakımından, 1 Ekim 2026 tarihli TCMB Uygulama Talimatı’nın 5/12. maddesi önem taşımaktadır.
Kanaatimizce, yalnızca teminatlı ithalatın bedelsiz ithalat sayılması düşüncesinden hareketle döviz satışlarının bekletilmesini gerektiren bir hukuki dayanak bulunmamaktadır. 1. Teminat, ithal edilen malın bedeline ilişkin değildir. DİR’in şartlı muafiyet sisteminde, gerekli koşullar çerçevesinde ithalat sırasında alınması gereken vergiler teminata bağlanır. Bu uygulama, ithal malın yabancı satıcıya ödenecek bedelini ortadan kaldırmaz. Örneğin bir firma, yurt dışından satın aldığı hammadde için yabancı satıcıya ödeme yaparken, aynı ithalata ilişkin gümrük vergilerini DİR kapsamında teminata bağlayabilir. Bu işlem, vergileri teminata bağlanmış bedelli ithalattır. 2006/12 sayılı DİR Tebliği’nin 4. ve 5. maddelerinde düzenlenen şartlı muafiyet sistemi de ithalat vergilerinin uygulanmasına ilişkindir. Mal bedelinin ödenip ödenmeyeceği ayrı bir konudur. 2. Bedelsiz ithalatta farklı olan, mal bedelidir Bedelsiz ithalat; bedeli için döviz transferi yapılmadan yurt dışında elde edilen ve yurda getirilmesi mecburi olmayan dış kazanç ve tasarruflarla satın alınan bazı şahsi ve ticari mahiyette eşyanın yurda ithalidir.
Bedelsiz ithalatta belirleyici husus, ithal edilen eşya için yurt dışına mal bedeli ödeme yükümlülüğünün bulunmamasıdır. Yabancı müşterinin işlenmek üzere bedelsiz gönderdiği hammaddeler bu ayrımın anlaşılması bakımından örnek gösterilebilir.
3. TCMB talimatı bütün DİR ithalatlarını düşmeyi öngörmüyor. 1 Ekim 2026 tarihli Uygulama Talimatı’nın 5/12. maddesi, DİR ihracatlarında bankaların bedelsiz ithalat bulunup bulunmadığını gümrük beyannameleri ve dayanak belgeler üzerinden kontrol etmesini öngörmektedir. Hüküm uyarınca: 1. Destek hesabında ihracat bedelinden ilgili bedelsiz ithalat tutarı düşülür. 2. Bedelsiz ithalat tutarı ihracat bedeline eşit veya daha yüksekse destek ödenmez. 3. Bedelsiz ithalatı da kapsayacak şekilde destek kapsamında yapılan satışlar için yaptırım hükümleri uygulanır. Metinde “DİR kapsamındaki bütün ithalat tutarları” veya “vergileri teminata bağlanan ithalat tutarları” şeklinde bir indirim öngörülmemiştir.
Bu düzenleme, DİR ihracatını destek dışında bırakmamakta; ihracata konu ürün bünyesinde ithal edilen bedelsiz girdilere ilişkin bedellerin destek dışında bırakılacağı hüküm altına alınmaktadır.
4. Aynı ihracat tutarında farklı sonuç Aşağıdaki örnekler yalnızca 5/12. maddedeki ayrımı göstermektedir; nihai destek tutarı diğer koşullara da bağlıdır.
Bedelli ithalat maliyeti bulunması, destek hesabında bu maliyetin tamamının otomatik olarak düşüleceği anlamına gelmez. Bunun yanında, firma satış limitinin katma değere göre hesaplanmasına ilişkin 6. madde ayrıca uygulanır.
5. Mevzuat değişikliği beklenmeli mi? İncelenen ayrım bakımından hüküm açıktır. Bedelli ithalatın vergilerinin teminata bağlanması, bu ithalatın bedelsiz sayılmasını gerektirmez. Bu nedenle, yalnızca bu gerekçeyle döviz dönüşüm desteği işlemlerinin mevzuatın yanlış yazıldığından hareketle düzeltilene kadar ertelenmesininim doğru olmadığını düşünüyoruz. Zira mevzuatta yanlışlık yoktur açıktır.
Somut bir işlemde bedelsiz ithalat bağlantısı veya tutarı konusunda tereddüt varsa, Talimat’ın 10/4. maddesi uyarınca aracı banka üzerinden TCMB’ye görüş talebi iletilebilir.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME: DİR kapsamında verginin teminata bağlanması, malın bedelsiz ithal edildiği anlamına gelmez. Döviz dönüşüm desteğinde bedelsiz ithalat indirimi, gerçekten bedelsiz olan ve ilgili ihracatla bağlantısı bulunan girdilere ilişkindir. Diğer destek şartlarını sağlayan firmaların, yalnızca teminatlı ithalat ile bedelsiz ithalatın aynı işlem olduğu yorumuna dayanarak mevzuat değişikliği beklemelerine gerek bulunmadığı kanaatindeyiz. | ||||||||||||||
MEVZUAT METNİ | |||||||||||||||
Kaynak: 01 Ağustos 2026 Tarihli ve 33327 Sayılı Resmî Gazete VE TCMB TEBLİĞLER
Dayanak: 2023/5 sayılı Tebliğ; 1 Ekim 2026 tarihli TCMB Uygulama Talimatı m.5/12, m.5/13, m.6, m.7 ve m.10/4; 2006/12 sayılı DİR Tebliği m.4–5.
| |||||||||||||||