Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği (YGM) Mesleği Üzerine Bazı Mülahazalar -1- “YGM Tarafından Antrepoda Görevlendirilecek Personel”
Yetkilendirilmiş
Gümrük Müşavirliği (YGM) Mesleği Üzerine Bazı Mülahazalar -1-
“YGM
Tarafından Antrepoda Görevlendirilecek Personel”
I.
Özet
Ticaret Hukuku bakımından iki tür kişi
bulunmaktadır. “Gerçek Kişi” ve “Tüzel kişi”. Tam doğmak ve
sağ olmak şartı ön plana çıkarılmak suretiyle, kişinin doğumundan ölümüne kadar
hukuk açısından bireyi tanımlayan terime gerçek kişi; birçok kişinin veya malın
topluluğundan doğan ve tek bir kişi sayılan oluşumu da Tüzel Kişi olarak
tanımlamak mümkündür.
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri, ilgili
tebliğinde belirtilen tespit işlemlerini yapan ve sonucunda tespit raporu
düzenleyen, Bakanlıkça adına yetki belgesi düzenlenen gerçek kişi veya tüzel
kişi ortağı gümrük müşaviri olarak tanımlanmaktadır. Yetkilendirilmiş Gümrük
müşavirleri mesleki faaliyetlerini gerçek kişi olarak veya tüzel kişi
oluşturarak sürdürebilir.
Diğer yönden, YGM’ler yanlarında “Stajyer
çalıştırabilirler” hükmü 11 Ağustos 2020 Tarihli ve 31210 Sayılı Resmî Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren “Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik” ile yürürlükten kaldırılmış olup, GY.nin 575/3.maddesinde de hüküm
altına alındığı üzere YGM yanlarında sadece GMY çalıştırılabilmektedir.
YGM Mesleği
üzerine bazı mülahazalar konu başlığımızın ilk serisini, şirket tüzel kişiliği
altında faaliyet gösteren YGM’ler bakımından, YGM tarafından antrepoda
görevlendirilen GMY ’nin aynı tüzel kişi bünyesinde bir başka YGM ile tespit
sözleşmesi bulunan bir antrepoda görev yapabilmesinin mümkün bulunmadığına dair
Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün, Doğu Marmara Gümrük
Ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne muhatap 11.07.2019 tarih ve 45933737 sayılı
yazıları oluşturmaktadır.
II.
Anahtar Kelimeler & Kısaltmalar:
YGM (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri), GM (Gümrük Müşaviri),
GMY (Gümrük Müşavir Yardımcısı, Antrepo, GK (Gerçek Kişi), TK (Tüzel Kişi),
Bakanlık (Ticaret Bakanlığı, GK (Gümrük Kanunu), GY (Gümrük Yönetmeliği), YGMS
(Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Sistemi).
III.
YGM tarafından antrepoda kimler görevlendirilebilir?
Gümrük
Yönetmeliği’nin 575 inci maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca, bir
YGM iki genel antrepoyu geçmemek üzere toplam dört antrepo ile tespit
sözleşmesi imzalayabilmekte ve birden fazla genel antrepo ile tespit sözleşmesi
imzalaması halinde her bir antrepo için en az bir gümrük müşavir yardımcısı
görevlendirmesi gerekmektedir. YGM tarafından yalnızca iki genel antrepo ile
sözleşme imzalanmış olması halinde; antrepolardan birinde YGM ‘nin bizatihi
kendisinin görev yapması ve diğer antrepoda bir gümrük müşavir yardımcısının
görevlendirilmesinde mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.
Söz konusu
hükümlere uygun olarak iki genel ve iki özel antrepo ile sözleşme yapmış olan
YGM’nin, yanında görev yapacak GMY’ yi; hastalık, yıllık izin, sosyal hakların
kullanılması gibi durumlarda işin kendi inisiyatifini kullanarak istihdam
edebilmelidir. Bu inisiyatifi, ayrıca zaman kaybına ve bürokratik formalitelere
gerek kalmadan sisteme girmek suretiyle yapabileceği alt yapı da mevcuttur. YGMS
üzerinde “Yetki Belgesi” sekmesi altındaki “personel” alt başlığından söz
konusu görevlendirme ve kontrol işlemlerinin elektronik ortamda rahatlıkla
yapılabileceği malumdur.
IV.
“TK” vasfına sahip işletmelerde GMY; İş Hukuku, vergi ve SGK mevzuatı
açısından YGM’ye değil Tüzel Kişiliğe (TK’ya) bağlıdır.
Tüzel kişilik bünyesindeki
YGM’lerin aralarındaki illiyet bağının somut olması ve Gümrük Müşavir
Yardımcısının 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında YGM’nin değil; Tüzel kişiliğin
uhdesinde SGK, vergi ve sair mevzuat yönünden hukuki durumunun düzenlendiği hususları
bir arada tasavvur edildiğinde, Şirket tüzel kişiliği altında faaliyet gösteren
tüm GMY’lerin söz konusu Tüzel Kişilik ile sözleşme akdedilen tüm antrepolarda
(aynı anda birden fazla antrepoda görevlendirilmemek ve gerekli bildirimleri
sistem üzerinden yapmak kaydıyla) serbestçe görevlendirilmesinin sistemin
işleyişi ile gümrük gözetimi bakımından bir zafiyet doğurmayacağı gibi
hastalık, izin, vefat, vb. gibi hususlarda ek külfetlere gereksinim duyulmadan
tüzel kişiliğin personel kullanımındaki verimliliği artırılacaktır.
Örneğin, Ahmet Bey ile Mehmet Bey
isimli iki YGM bir tüzel kişilik oluşturacak şekilde ortaklık ihdas etmiştir.
Her iki YGM’nin de antrepo kotalarının dolu olduğunu ve her birinde birer GMY
görevlendirildiğini tasavvur edelim. Özlük hakları ve sair tüm hukuki sonuçları
itibariyle Tüzel Kişi
(Ahmet Bey ile Mehmet Bey’e aynı işçi-işveren bağı ile
bağlı YGM Şirketi)
uhdesinde çalışan Gümrük Müşavir Yardımcılarının
görevlendirildikleri antrepoda işlemlerin olmaması, antreponun kapanması,
işlemlere ara verilmesi, GMY’nin hastalık, izin, vefat ve diğer sosyal
haklarının kullanılması, görev yerlerinin değiştirilmesine ihtiyaç duyulması
vbg. durumlarla karşılaşan Ahmet Bey ile Mehmet Bey, yazımıza konu talimatlı
yazı mucibince aynı tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili olmalarına rağmen
Tüzel Kişi uhdesindeki diğer personeli verimli bir şekilde kullanamaması
sonucunda; birbirlerinin antrepolarında yardımcı değişikliği yapamadıklarından
mütevellit lüzumu halinde yürüyen işlemlerde aksamalara sebebiyet verilmemesi
için ya antrepoya kendisi bakması veya (kısıtlı dönem için personel bulmanın
olanaksızlığı bir tarafa) yeni personel istihdam etmesi gerekecektir. Oysa antrepo
sözleşmesi, ortağı adına ihdas edilmiş olsa da sözleşmenin taraflarından biri
de tüzel kişinin bizatihi kendisidir. Sözleşmelerde Tüzel Kişi kaşe ve imzası
YGM’den ari olarak mevcuttur. Bu bakımdan Ahmet Bey veya Mehmet Bey Ortağı olduğu
Tüzel kişi bünyesindeki personelin iş planlamasını işin mahiyetine göre
yapabilme özgürlüğüne sahip olması gerekir.
Söz konusu kolaylık kamusal görev ifa eden YGM’ lerin, devlette işlerin kişilere
göre değil, birtakım kurallara göre, kesintiye uğratılmadan sürdürülmesi
manasını ihtiva eden “Devlette Devamlılık” ilkesinin daha kolay uygulanmasına da
zemin teşkil edecektir.
V.
Gerekçeler:
o
Gümrük Müşavir Yardımcıları, Sigortalı
olarak çalıştığı (gerçek kişi ise) yetkilendirilmiş gümrük müşaviri veya (Tüzel
kişi ise) yetkilendirilmiş gümrük müşavirliği firması adına özel ve genel
antrepolarda görevlendirilebilir (GY.575/3-a).
o
YGM ’ler, zorunlu durumlarda otuz gün süre
ile sınırlı olmak şartıyla, ortak oldukları firmada çalışan, bir başka gümrük
müşavir yardımcısı görevlendirilebilir (GY.575/3-d).
o
Yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerince
kurulan şirketlerin, Bakanlıkça belirlenecek tespit işlemlerini yapabilmesi
için şirket ortaklarının tamamı ile şirketi temsil ve ilzama yetkili
müdürlerinin YGM olması şarttır (GY.575/6).
o
Şirket ortağı YGM’nin, Bakanlıkça
belirlenecek antrepoya ilişkin tespit işlemlerini yapabilmesi için şirketteki
hisselerinin en az %20 olması gerekir (GY.575/6).
o
Tüzel kişilik bünyesinde gerçekleştirilen
işlemlerde, işlemi gerçekleştiren yetkilendirilmiş gümrük müşavirinin yanı sıra
şirketi temsil ve ilzama yetkili yetkilendirilmiş gümrük müşaviri hakkında da aynı
cezai yaptırım uygulanır (GY.578/4).
o
YGM’ler belge alım aşamasında, yanlarında
çalışan&çalışacak gümrük müşavir yardımcısı tarafından gerçekleştirilen
işlemlerden sorumlu olduklarına dair beyan ve taahhüt verirler (Tebliğ, EK-2).
o
Gümrük müşavir yardımcılarına ilişkin
bilgiler, işe başlama tarihlerinden itibaren yedi gün içerisinde YGMS’ye
kaydedilir (Tebliğ, Madde 20/1).
o
Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek
kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek
veya tüzel kişiye işveren, işçi ile işveren arasında
kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir [(iş ilişkisi, YGM ile değil; YGM’nin de
ortak olduğu Tüzel Kişi (YGM Şirketi) ile kurulur)] (İş Kanunu Md.2).
o
Geçici iş ilişkisi, özel istihdam bürosu
aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı
başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak suretiyle kurulabilir. İş sağlığı ve
güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen
zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde de geçici iş ilişkisi kurulabilir (Zikredilen
bağlantılı kurumlar arasında geçici iş ilişkisi kuruluyorsa aynı YGM şirketinde
hayli hayli kurulması gerektiği izahtan varestedir) (İş Kanunu Md.7).
o
YGM Tüzel Kişiliği, istihdam edilen personel
için işyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte Kuruma
vermesi gerekmektedir (5510 sayılı SGK kanunu madde 11.)
o
Tüzel kişilik ortağı olarak faaliyet
gösteren YGM tarafından düzenlenecek tespit sözleşmesi, tespit işlemini yapacak
YGM ile birlikte, ortağı bulunduğu tüzel kişi adına; söz konusu tüzel kişiyi
temsil ve ilzama yetkili kişi ya da kişiler tarafından da imzalanır (Tebliğ,
Madde 14/3).
Yukarıdaki gerekçeler
birlikte değerlendirildiğinde, “Tüzel Kişi” bünyesinde istihdam edilen tüm Gümrük
Müşavir Yardımcılarının, Tüzel Kişi Ortağı YGM bazlı bir görevlendirmeyle
sınırlandırılmadığı bilakis; görev tanımlamalarının Tüzel Kişinin tüm iştigal
sahasını kapsayacak şekilde yapıldığı rahatlıkla görülecektir.
VI.
Sonuç Ve Değerlendirme
Gümrük Yönetmeliğinin 575/3-d.maddesi YGM’nin
sözleşme akdettiği antrepoda zorunlu durumlarda otuz gün süre ile sınırlı olmak
şartıyla ortağı olduğu firmada çalışan bir başka gümrük müşavir yardımcısını
görevlendirebileceği açık ve net bir şekilde hüküm altına almışken;
normlar
hiyerarşisine de aykırı olan ikincil düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi,
görev tanımlarının kapsamının daraltılması hukukun ruhuna muvafık düşmeyeceği
gibi; saha gerçekliğiyle de örtüşmediği vakıadır.
Bu nedenle hukuki illiyet bağının tüzel kişi ile sıkı sıkıya
bağlı bulunan Gümrük Müşavir Yardımcılarının (GMY) görev taksiminin ilgili
tüzel kişilikçe iş yoğunluğu ve planlamasına bağlı olarak gümrük gözetimini
zafiyete uğratmayacak önlemlerin alınması
(aynı anda birden fazla antrepoda
görevlendirilmemesi, YGMS üzerinde gerekli güncellemelerin yapılması)
koşuluyla
aynı
tüzel kişi ortaklığına mensup tüm YGM’lerle
sözleşme ihdas etmiş antrepolarda görevlendirilmesinin YGM sistemine halel
getirmeyeceği gibi sair mevzuata da tezat teşkil etmeyeceği; dolayısıyla konuyla
ilgili,
Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün,
Doğu Marmara Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne muhatap 11.07.2019 tarih
ve 45933737 sayılı yazılarının gümrük yönetmeliği hükümlerine uygun olacak
şekilde makamlarınca yeniden mütalaa edilmesinin faydalı olacağı
değerlendirilmektedir…
“Adalet yorumlarımız saatlerimize benzer; Çoğu başka başka
yerler gösterir ve herkes kendininkine itimat eder” (Fransız Atasözü).
Haki Demirtaş
Yetkilendirilmiş
Gümrük Müşaviri
Kaynakça:
1-
Risk Yönetimi, Tasfiye ve
Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün, Doğu Marmara Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge
Müdürlüğüne muhatap 11.07.2019 tarih ve 45933737 sayılı yazıları
2-
Gümrük
Kanunu- (4458 nolu Kanun) (04.11.1999 tarihli, 23866 sayılı R.G.)
3-
Gümrük
Yönetmeliği (07.10.2009 t. 27369 s. R.G.)
4-
Yetkilendirilmiş
Gümrük Müşavirliği Tebliği (10.09.2020 t. 31240 s. R.G.)
5-
https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCzel_ki%C5%9Fi
6-
22.05.2003
tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu (
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf
)
7-
31.05.2006
tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5510.pdf
)
8-
https://covid19.ticaret.gov.tr/gumruk/duyuru/gumruk-musavirlerine-yonelik-calismalar
9-
Antrepolarda YGM olarak Görev Yapan GMY Hakkında