Tespit Sözleşmelerinde İptal ve Fesih Meselesi
Tespit Sözleşmelerinde İptal ve Fesih Meselesi
Bilindiği
üzere sözleşme, iki ya da daha fazla
kişi arasında yapılan ve koşullarına uyulması yasayla desteklenmiş olan
antlaşmalardır. Sözleşme hakkı anayasal bir haktır aynı zamanda Ana yasamızın
48. Maddesinde hüküm altına alındığı üzere h
erkes,
dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.
Sözleşmelerde
genel olarak belirli bir şablon bulunmamakla birlikte, bazı sözleşmelerin
belirli biçimde yapılması yasal zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolaylı
temsil marifetiyle faaliyetlerini sürdüren Gümrük Müşavirlerinin yaptığı hizmet
sözleşmelerin genel bir çerçevesi çizilmemişken, Yetkilendirilmiş Gümrük
Müşavirlerinin faaliyet alanına giren bütün işlemler, konuyla ilgili sözleşme
tahtında ifa edilmektedir.
05.05.2011 tarih ve 27925 sayılı resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren Gümrük Genel Tebliği (yetkilendirilmiş gümrük
müşavirliği) (Seri No: 2)’nin 4.maddesi sözleşmeyi ve taraflarını açık ve net
bir şekilde hüküm altına almıştır. Buna göre;
a- Tespit Sözleşmesi: Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri ile
yükümlü arasında özel hukuk hükümlerine istinaden yapılan sözleşmeyi,
b- Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri: Bu Tebliğ kapsamındaki
tespit işlemlerini yapan ve sonucunda tespit raporu düzenleyen, Bakanlıkça
adına yetki belgesi düzenlenen gerçek kişi veya tüzel kişi ortağı gümrük
müşavirini,
c- Yükümlü: Bu Tebliğ kapsamındaki tespit işlemlerini
yaptırmak üzere yetkilendirilmiş gümrük müşaviri ile sözleşme imzalayan kişiyi,
ifade etmektedir.
Tanımlardan da açıkça anlaşılacağı üzere- Tüzel Kişilik bünyesinde dahi
faaliyet gösterse- tespit sözleşmesinin tarafı Yetkilendirilmiş Gümrük
Müşavirinin bizatihi kendisidir. Tespit
Sözleşmelerinin iptali ve feshi konuları tebliğin 16.maddesinde etraflıca
anlatılmış olmasına karşın bu iki hukuki terim genellikle karıştırılmakta ve
biri diğerinin yerine kullanılmaktadır.
İptal; Kullanıştan kaldırma, silme,
bozma, her hangi bir hükmün geçersiz olduğunu gerekçeleriyle göstererek çürütme
anlamlarını ihtiva etmekteyken, fesih
sözleşmenin sona erdirilmesine yönelik
iradenin ortaya konularak tek taraflı veya karşılıklı anlaşma yoluyla (ikale)
akdin sona erdirilmesidir. Yani iptal konusunda zaruret, fesih konusunda ise
tek taraflı veya karşılıklı irade söz konusudur. YGM Mevzuatında Tespit
Sözleşmelerinin iptal gerekçeleri şunlardır:
a)
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirine ait yetki numarasının değişmesi durumu,
b)
Yetkilendirilmiş gümrük müşavirinin mesleki faaliyetini yerine getiremeyeceği
ölüm, yetki belgesi iptali, meslekten çıkarılma ve benzeri durumlar,
c) Tespit
işlemine konu faaliyetin sona ermesi veya faaliyet alanının ortadan kalkması
nedeniyle tespit işleminin yapılamayacağı durumlar olup, bu durumların
dışındaki bütün hususlar (tek taraflı veya karşılıklı anlaşma suretiyle iki
taraflı olarak) fesih kavramının içerisinde mütalaa edilmektedir. Görüleceği
üzere iptal hususlarında sözleşme tarafları açısından elde olmayan nedenler
(yetki numarası değişikliği, ölüm, hastalık, faaliyet alanının ortadan
kalkması) söz konusuyken, fesih
meselesinde irade hususu zuhur etmektedir. Söz konusu irade tek taraflı olarak tecelli ediyor ve bir taraf bu
durumdan mağdur oluyorsa, mağduriyetin önlenmesi açısından tazminat meselesinin
gündeme gelmesi gerektiği açıktır.
Bu bakımdan meslektaşlarımızın
sözleşme iptallerinden kaynaklanan durumlarını dava konusu yapmadan önce,
sözleşmelerin iptal, tek taraflı veya karşılıklı anlaşma suretiyle fesh kavramlarının
hangisinin içine girdiğini etraflıca analiz etmeleri, kendi menfaatleri
açısından ziyadesiyle önemli olacaktır. Aksi halde
Tarafların
tazminat hakkı genel hukuk kurallarına tabi olduğundan“Ticari İtibarın Zedelenmesi” ilkesinden hareketle “misliyle mukabele” kabilinden karşı tarafın
tazminat talebiyle yüzleşmek kaçınılmaz olabilir. Amiyane tabirle ava giderken avlanmamak veya Dimyat’a
pirince giderken evdeki bulgurdan olmamak gerekir…
Haki
DEMİRTAŞ –Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri-